механикийн бүтэц

2012 оны 11-р сарын 01 Нийтэлсэн olziibvren

механик хөдөлгөөний зүй тогтолууд, хөдөлгөөн өөрчлөгдөх шалтгаануудыг судалдаг физикийн салбар.

Биеийн огторгуй дахь  харьцангуй байршил ба нэг биеийн хэсгүүдийн хоорондох харьцангуй байршилын хугацаанаас хамаарсан өөрчлөлтийг механик хөдөлгөөн  гэнэ.

Вакуум дахь гэрлийн хурданаас олон дахин бага хурдтай макробиеийн хөдөлгөөнийг судалдаг механикийн салбарыг классик механик гэнэ.

Вакуум дахь гэрлийн хурдтай жишихүйц их хурдтай биеийн хөдөлгөөнийг релятив механик гэнэ.

Молекул, атом,цөм, эгэл бөөмийн хөдөлгөөн болон бодисын бүтэцийг судалдаг физикийн салбарыг квант механик гэнэ.

Классик механикийн бүрэлдэхүүнд:

Кинематик:  Механик хөдөргөөний хэлбэрийг, түүний үүсгэгч шалтгааныг авч үзэлгүйгээр судалдаг механикийн бүлгүүд.

 - Динамик: Механик хөдөлгөөнийг, үүсгэгч ба өөрчлөгч шалтгааны хамт судалдаг механикийн бүлгүүд.

 - Статик: Биесийн системийн механик тэнцвэрийн хуулиуд судална.

  - Материал цэг гэдэг нь тухайн бодлогын нөхцөлд хэмжээ ба хэлбэрийг үл хэрэгсэн бөөм мэт төсөөлж болох бие юм.

- Абсолют хатуу бие гэдэг нь тухайн бодлогын нөхцөлд деформацыг нь үл хэрэгсэн дурын хоёр цэгийн хоорондох зайг нт тогтмол мэтээр төсөөлж болох бие.

 - Абсолют уян харимхай бие гэдэг нь деформаци нь Гукийн хуульд захирагддаг бие. Гадаад хүчний үйлчилгээг арилгасны дараа ийм бие анхны хэлбэр хэмжээгээ бүрэн сэргээдэг.




Шингэн ба хий доторх биеийн хөдөлгөөн

2012 оны 10-р сарын 29 Нийтэлсэн olziibvren

78.

Бие шингэн ба хий дотор хөдлөхөд түүнд тэнцүү үйлчлэгч нь байх (Зураг 78.1) хүчнүүд үйлчилнэ. Энэ хүчийг нэг нь биеийн хөдөлгөөний эсрэг чигт чиглэсэн ба энэ чиглэлд перпендикуляр хоёр байгуулагчаар задалж болно. ба байгуулагчуудыг духны эсэргүүцэл ба хөөргөх хүч гэнэ. Бие хөдөлгөөний чиглэлийн дагуу тэгш хэмтэй байвал энэ тохиолдолд өргөх хүч үүсэхгүй зөвхөн духны эсэргүүцлийн хүч үүснэ. Идеал шингэнд бие жигд хурдтай хөдлөхөд түүнд духны эсэргүүцэл үүсэхгүй байж болохыг тооцоолжээ. Зууралтгүй идеал шингэн биеийн гадаргуугаар түүнийг тойрон чөлөөтэй гулсах маягаар тойрч гарна. (78.2 зурагт) хязгааргүй урт цилиндр тойрч урсах урсгалын гүйдлийн хүчний шугмуудыг үзүүлжээ. Ийм урсгалын үед гүйдлийн хүчний шугмууд цэгүүдийг дайрах ба цэгүүдийг дайрах шулуунуудын хувьд тэгш хэмтэй байна. Иймд цэгүүдийн ойролцоох газраас их байна. Ийм учраас цилиндрийн гадаргууд үзүүлэх даралтын хүчнүүдийн тэнцүү үйлчлэгч нь тэг байна.

Өөр хэлбэртэй биеийн хувьд ч ийм үр дүн байна. Харин зуурмагийн шингэн дотор хөдлөх биеийн хөдөлгөөн дээрхээс өөр байна. Энэ үед биед шингэний нимгэн давхарга наалдан энэ давхаргад дараачийн давхаргууд наалдаж үрэлтийг нэмэгдүүлнэ. Биеэс холдох тусам түүнийг дагалдах давхаргуудын хурд буурсаар биеэс тодорхой зайд шингэн бараг тайван байна. Иймд бие эргэн тойрондоо хурдны градиент бүхий шингэнээр хүрээлүүлсэн байна. Энэ давхаргыг хилийн давхарга гэнэ. Шингэн доторх биед үрэлтийн хүч үйлчилж цэсийн дүнд духны эсэргүүцлийг үүсгэнэ. Мөн үүний зэрэгцээ биеийн ойролцоо хилийн давхарга үүссэнээс болж биеийг тойрч урсах шингэний урсгалын шинж өөр болно. Биеийг бүтэн бүрхсэн урсгал байхгүй болно. Биеийн гадаргуун дээрх шингэний давхаргын үрэлтийн хүчнээс болж урсгал биенээс сална. Үүний үр дүнд биеийн ард хуйлрал үүснэ. (78.3) зурагт цилиндрийг тойрч урсах зуурамтгай шингэнийг үзүүлжээ. Хуйлралыг аажмаар урсгал өөртөө шингээн үрэлтийн улмаар замхарна. Энэ үед хуйларын энерги шингэнийг халаахад зарцуулагдана. Биеийн хойно хуйлралтай орчин дах даралт багасана.

Иймд биед үйлчлэх даралтын хүчний тэнцүү үйлчлэгч тэгээс ялгаатай болж духны эсэргүүцэл үүснэ. Иймд духны эсэргүүцэл нь үрэлтийн хүч ба даралтын эсэргүүцэлүүдийн нийлбэрээс бүрдэнэ. Даралтын хүч биеийн хэлбэрээс их хамаарна. Дусал хэлбэртэй (Зураг 78.4) биед үзүүлэх даралтын эсэргүүцэл хамгийн бага байна. Ийм хэлбэрийг нисэх онгоц болон уралдааны машинд бий болгохыг эрмэлздэг. Үрэлтийн эсэргүүцэл ба даралтын эсэргүүцлүүдийн хоорондын харьцааг Рейнольдсын тоогоор тодорхойлно. (76.1) бага үед үрэлтийн эсэргүүцэл гол үүрэгтэй даралтын эсэргүүцлийг тооцохгүй байж болно. Харин тэнцүү Рейнольдсын тоо харгалзаж байвал урсгалын шинж чанар хоолой бүрт ижил байна.

Механик хөдөлгөөний хурд

2012 оны 05-р сарын 07 Нийтэлсэн olziibvren

Хөдөлгөөний хэр хурдан явагдаж буйг , хугацааны тухайн агшин дахь хөдөлгөөний чиглэлийг тодорхойлогч вектор хэмжигдэхүүнийг хурд гэнэ.

 Бөөмийн радиус вектороос хугацаагаар авсан нэгдүгээр эрэмбийн уламжлалыг хоромхон хурд гэнэ.

Хугацааны интервалууд ижил байсан ч зам, эсвэл шилжилт ижил бус байвал жигд бус хөдөлгөөн болно.

Энерги

2010 оны 04-р сарын 26 Нийтэлсэн olziibvren
энергийн тухай ерөнаий ойлголт. Дэлгэрэнгүй»

физик

2010 оны 04-р сарын 26 Нийтэлсэн olziibvren

Физик

Чөлөөт нэвтэрхий толь, Википедиагаас

Харайх: Удирдах, Хайлт


Физик (Грек: φύσις (phъsis), "байгаль" ба φυσικῆ (phusikй), "байгалийн тухай мэдлэг" гэдгээс гаралтай) нь матери, энерги, орон зай ба цаг хугацааг захирдаг тулгуур хуулиудыг нээх болон ойлгох зорилготой шинжлэх ухаан юм. Физикт ертөнц ба түүний харилцан үйлчлэлүүдийн эгэл хэсгүүд, мөн тулгуур зарчмуудын хүрээнд сайн ойлгож болохуйц системүүдийг шинжлэх явдлыг авч үздэг.

Бүх атомын дотоод дахь харилцан үйлчлэлийг бүрэлдүүлж буй квант механикийн үзэгдлүүдийг оролцуулан ертөнцийн хамгийн үндсэн ажиллагааг судалдаг тул физикийг тулгуур шинжлэх ухаан гэж үзэж болох ба үүн дээр хими, дэлхий судлал, биологи, ба нийгмийн шинжлэх ухаанууд тогтож байдаг. Үндсэн физикт гарсан нээлтүүд бусад бүх шинжлэх ухаануудад чухал нөлөө үзүүлдэг.

Устөрөгчийн атомын эхний хэдэн электроны орбитуудыг өнгөөр кодлогдсон магадлалын нягтын хөндлөн огтлолууд мэтээр үзүүлсэн нь.

 Оршил

Физик нь туршлагын үр дүнг тайлбарлах онолын загвар боловсруулах, үнэн загвартаа тулгуурлан дараагийн шатны туршлагын үр дvнг тооцох маягаар шинжлэх ухааны аргыг ашиглан байгалийг таньж мэдэх оролдого хийдэг. Анх физик нь байгалийн философийн нэг хэсэг байсан ба 19-р зуунд философиос салж биеэ даасан позитив шинжлэх ухаан болон хөгжжээ. Физикчид кваркуудаас хар нүхийг хүртэл, тусгаар атомоос хэт дамжуулагч хүртэл өргөн хүрээний физик үзэгдлүүдийг судалдаг.

[засварлах] Физикийн тулгуур онолууд

Онол Дэд сэдвүүд Концепцууд
Сонгодог механик Ньютоны хуулиуд, Лагранжийн механик, Гамильтоны механик, Кинематик, Статик, Динамик, Хаосын онол, Акустик, Шингэний динамик, Тасралтгүй орчны механик Нягт, Хэмжээс, Гравитац, Орон зай, Цаг хугацаа, Хөдөлгөөн, Урт, Байрлал, Хурд, Хурдатгал, Галилейн инвариант зарчим, Масс, Импульс, Хүч, Энерги, Импульсын момент, Хүчний момент, Хадгалагдах хуулиуд, Гармоник хэлбэлзэл, Долгион, Ажил, Чадал, Лагранжиан, Гамильтониан, Тайт-Брайны өнцгүүд, Эйлерийн өнцгүүд
Цахилгаан соронзон Цахилгаан статик, Электродинамик, Цахилгаан, Соронзон, Максвеллын тэгшитгэлүүд, Оптик Багтаамж, Цахилгаан цэнэг, Гүйдэл, Цахилгаан дамжуулал, Цахилгаан орон, Цахилгаан нэвтрэлт, Цахилгаан потенциал, Цахилгаан эсэргүүцэл, Цахилгаан соронзон орон, Цахилгаан соронзон индукц, Цахилгаан соронзон долгион, Гауссын гадаргуу, Соронзон орон, Соронзон урсгал, Соронзон монополь, Соронзон нэвтрэлт
Термодинамик ба Статистик механик Дулааны машин, Кинетик онол Больцманы тогтмол, Хосмог хувьсагчид, Энтальпи, Энтропи, Төлөвийн тэгшитгэл, Жигд хуваарилагдах теорем, Чөлөөт энерги, Дулаан, Идеаль хий, Дотоод энерги, Термодинамикийн хуулиуд, Максвеллын харьцаа, Үл буцах процесс, Изингийн загвар, Механик үйлчлэл, Статистик нийлбэр, Даралт, Буцах процесс, Аяндаа явагдах процесс, Төлөвийн функц, Статистик ансамбль, Температур, Термодинамик тэнцвэр, Термодинамик потенциал, Термодинамик процессууд, Термодинамик төлөв, Термодинамик систем, Зуурамтгай чанар, Эзэлхүүн, Ажил
Квант механик Фейнманы интеграл, Сарнилын онол, Шредингерийн тэгшитгэл, Квант орны онол, Квант статистик механик Адиабат дөхөлт, Хар биеийн цацаргалт, Харгалзах зарчим, Чөлөөт бөөм, Гамильтониан, Гильберт огторгуй, Адил бөөмс, Матрицын механик, Планкийн тогтмол, Ажиглагч, Операторууд, Квант, Квантчилал, Квант энтанглмент, Квант гармоник хэлбэлзэл, Квант тоо, Туннелийн эффект, Шредингерийн муур, Диракийн тэгшитгэл, Спин, Полгионы функц, Долгионы механик, Бөөм-долгионы хоёдмол чанар, Тэг энерги, Паулийн зарчим, Гейзенбергийн тодорхойгүйн зарчим
Харьцангуйн онол Харьцангуйн тусгай онол, Харьцангуйн ерөнхий онол, Эйнштейний орны тэгшитгэлүүд Ковариант чанар, Эйнштейний цогцос, Эквивалентын зарчим, 4-импульс, 4-вектор, Харьцангуйн ерөнхий зарчим, Геодезийн хөдөлгөөн, Гравитац, Гравитац - цахилгаан соронзон, Инерциал тооллын систем, Инвариант чанар, Лоренц агшилт, Лоренц цогцос, Лоренц хувиргалт, Масс энергийн эквивалент чанар, Метрик, Минковскийн диаграм, Минковскийн огторгуй, Харьцангуйн зарчим, Хувийн урт, Хувийн хугацаа, Тооллын систем, Тайвны энерги, Тайвны масс, Нэгэн зэрэг байдлын харьцангуй чанар, Огторгуй-хугацаа, Харьцангуйн тусгай зарчим, Гэрлийн хурд, Энерги-импульсын тензор, Хугацааны удаашрал, Ихрийн парадокс, Ертөнцийн шугам

[засварлах] Физикийн салбарууд

Физикийн өнөөгийн судалгаанууд материаллаг ертөнцийг өөр өөрийн талаас тусгайлан судалдаг хэд хэдэн том салбарт хуваагддаг.

  • Хатуу ба шингэн биеийн физик нь ихэнх үнэлгээгээр физикийн хамгийн том салбар бөгөөд бидэнтэй өдөр бүр дайралддаг ердийн хатуу болон шингэн биетүүд гэх мэт бодисын хэсгүүдийн шинж чанар атомыг бүрдүүлэгч хэсгүүдийн шинж чанарууд болон тэдгээрийн хоорондын харилцан үйлчлэлүүдээс яаж урган гарч буйг судалдаг.
  • "Их энергийн физик" гэж бас нэрлэгддэг эгэл бөөмийн физик нь бүх материйг бүрдүүлж буй эгэл бөөмсийг оролцуулан атомоос үлэмж жижиг хэмжээтэй бөөмсийг судалдаг.
  • Астрофизик нь физикийн хуулиудыг тэнгэрт явагдаж буй үзэгдлүүдийг тайлбарлахад хэрэглэнэ. Энд Нар ба нарны аймгийн бусад биетүүдээс эхлэн ертөнцийг бүхэлд нь авч үздэг.

Хорьдугаар зуунаас эхлэн физикийн тусгаар салбарууд маш нарийн болж хөгжсөн бөгөөд одоо үед физикчид бүх амьдралынхаа турш зөвхөн нэг салбарт ажиллах нь хэвийн үзэгдэл болоод байна. Альберт Эйнштейн (1879-1955) ба Лев Давидович Ландау (1908-1968) мэт физикийн олон салбарт амжилттай ажилладаг физикчид өнөө үед маш цөөрчээ.

Дорх хүснэгтэд физикийн нилээд хэдэн салбарууд ба дэд салбаруудыг жагсааж үзүүлэв.

Салбар Дэд салбарууд Холбогдох онолууд Концепцууд
Астрофизик Космологи, Гравитацын физик, Их энергийн астрофизик, Гаригийн астрофизик, Плазмын физик, Огторгуйн физик, Одны астрофизик Их Тэсрэлт, Лямбда-ХХМ загвар, Сансрын инфляци, Харьцангуйн ерөнхий онол, Ньютоны ертөнц дахины таталцлын хууль Хар нүх, Эртний үлдэгдэл дулааны цацаргалт, Сансрын утас, Сансар, Хар энерги, Хар матери, Галактик, Гравитац, Гравитацын цацаргалт, Гравитацын сингуляр цэг, Гариг, Нарны аймаг, Од, Супернова, Ертөнц
Атомын, молекулын болон оптик физик Атомын физик, Молекулын физик, Атомын ба молекулын астрофизик, Химийн физик, Оптик, Фотоник Квант оптик, Квант хими, Квант мэдээлэл зүй Атом, Молекул, Дифракц, Цахилгаан соронзон цацаргалт, Лазер, Туйлшрал, Спектрийн шугам, Кашимир эффект
Эгэл бөөмийн физик Цөмийн физик, Цөмийн астрофизик, Эгэл бөөмийн астрофизик, Эгэл бөөмийн физикийн феноменологи Стандарт загвар, Квант орны онол, Квант электродинамик, Квант хромодинамик, Цахилгаан-сул онол, Эффектив орны онол, Торт орны онол, Торт калибровкийн онол, Калибровкийн онол, Супер тэгшхэм, Их нэгдлийн онол, Супер утасны онол, M-онол Тулгуур хүчнүүд (гравитацын, цахилгаан соронзон, сул, хүчтэй), Эгэл бөөм, Спин, Антиматери, Тэгшхэмийн аяндаа эвдрэл, Нейтриногийн хэлбэлзэл, Дүүжин даажингийн механизм, Бран, Утас, Квант гравитац, Бүхний онол, Вакуумын энерги
Хатуу ба шингэн биеийн физик Хатуу биеийн физик, Их даралтын физик, Нам температурын физик, Гадаргуугийн физик, Нано масштабын ба мезоскопик физик, Полимерын физик Бардин-Купер-Шрифферийн ба Боголюбовын онолууд, Блохын долгион, Ферми хий, Ферми шингэн, Олон биеийн онол Бодисын төлөвүүд (хий, шингэн, хатуу, Бозе-Эйнштейний конденсат, хэт дамжуулагч, хэт шингэн), Цахилгаан дамжуулал, Соронзон, Өөрөө эрэмбэлэгдэх үзэгдэл, Спин, Тэгшхэмийн аяндаа эвдрэл


Физикийн үндсэн салбарууд

Сонгодог механик | Цахилгаан соронзон | Термодинамик | Харьцангуйн ерөнхий онол | Квант механик 

Эгэл бөөмийн физик | Хатуу ба шингэн биеийн физик | Атомын, молекулын ба оптик физик 

Гэрлийн интерференц буюу когерентлол

2010 оны 04-р сарын 12 Нийтэлсэн olziibvren

Хэлбэлззлүүд хоорондоо эсвэл долгионууд хоорондоо орон зай цаг хугцаанд тогтвортой зохицсон байх төлөвийг когерентжил гэнэ.Орон зайд хязгааргүй үргэлжилсэн бөгөөд тодорхой тогтмол давтамжтай долгионууд буюу монохроматик долгионууд когерент чанартай.Бодит үүсгүүрүүд монохроматик гэрэл цацдаггүй тул хоорондоо үл хамаарах үүсгүүрүүдээс цацагдасан долгионууд ямагт когерент биш.Үүсгүүрүүдийн атомууд гэрлийг  10-8 сек хугацааны турш цацдаг.Зөвхөн энэ хугацаны туршид атомуудын цацсан долгионуудын хэлбэлзлийн амплитуд ба фаз тогтмол байж чадна.Маш хугацаанд тогтмол  амплитууд ба давтамжтай болж чадах ийм богино гармоник импульсийг долгионы багц (цуг) гэх ба монохроматик бус гэрлийг (атомуудаас цацарсан) бие биенээ халж сэлгэсэн багцуудын нэгдэл хэлбэртэй төсөөлж болно.Нэг багцын үргэжилэх дундаж  rког хугацааг когерентлолын хугацаа гэнэ.

Нэгэн төрлийн орчинд тарж байгаа долгионы хэлбэлзлийн фаз когерентжлолын хугацаанд л огторгуйн тодорхой (нэг) цэгт тогтмол байдаг.энэ Хугацаанд долгион вакуумд Lког =crког зай шилжинэ.Энэ уртыг когерентлолын урт(цугийн урт) гэнэ.

сонин

2010 оны 04-р сарын 11 Нийтэлсэн olziibvren

Сурагчдад “Хүүхэд өнөөдрийн иргэн” сэдвээр лекц уншжээ

2010 оны 3-р сарын 23

Шударга байдал, зөв амьдралын зан үйл төлөвшүүлэх зорилгоор Авлигатай тэмцэх газраас олон нийтэд цуврал лекц зохион байгуулж эхэлжээ.

Энэхүү ажлын салхийг хагалж Монгол Улсын гавьяат багш Ц.Түвшинтөгс “Хүүхэд өнөөдрийн иргэн” сэдвээр нийслэлийн 33 дугаар сургуулийн дөрвөөс наймдугаар ангийн сурагчдад лекц уншсан байна.

Хүүхэд бол ирээдүйн иргэн гэж нийгэм судлаачдын хэлдэгтэй би санал нийлдэггүй. Хүүхэд бол өнөөдрийн иргэн. Харин ирээдүйдээ эрүүл саруул сэтгэлгээтэй, зөв шударгаар амьдрахын тулд өнөөдрөөс иргэн болж төлөвших хэрэгтэй” хэмээн Ц.Түвшинтөгс багш нийгэмшихүй, ухаажихуй, хөгжихүй зэрэг сэдвээр таван үсгийн онч боловсруулснаа хүүхдүүдэд тайлбарлан ярилцсан юм.

Үүний дараа зохиолч Б.Шүүдэрцэцэг нийслэлийн 48 дугаар сургуулийн дунд, ахлах ангийн сурагчдад “Аз жаргал ойрхон байдаг” сэдвээр лекц зохион байгуулах юм байна.

физик

2010 оны 04-р сарын 11 Нийтэлсэн olziibvren
 

ФИЗИКИЙН 2010 ОНЫ БҮСИЙН ОЛИМПИАД

 

 

9-р анги

 

120 минут

 

<!--[if !supportLists]-->1. <!--[endif]--> <!--[if !vml]--><!--[endif]-->Барилгын тоосгыг зурагт үзүүлсний дагуу ширээн дээр байрлуулж болно. Аль тохиолдолд ширээнд хамгийн их ба бага даралт учруулах вэ? Талбарла? /1 оноо/

 

 

2. <!--[endif]-->Ижил хэмжээтэй өнгөтэй /coca cola/ ба өнгөгүй /sprite/ ундааг хоёр аяганд хийж нартай халуун өдөр цонхны дэргэд ширээн дээр тавьжээ. Хоёр аяга уруу мөн ижил хэмжээтэй мөс хийв. Хэсэг хугацааны дараа өнгөтэй ундаан дах мөс хайлж алга болоод харин өнгөгүй ундааны мөс бага зэрэг үлдсэн байв. Энэ үзэгдэлийг талбарлана уу? /1 оноо/

 

<!--[if !supportLists]-->3. <!--[endif]--> <!--[if !vml]--><!--[endif]-->Дэнсний нэг тавган дээр хэсэг хар тугалга. Нөгөө тавган дээр цагаан тугалга байна. Аль тавган дээрх нь хар тугалга вэ? Тайлбарла?. Дэнсэн дээр байгаа биеүүдийн массыг 2 дахин багасгавар тэнцвэр нь хадгалагдах уу? Тайлбарла? /2 оноо/

 

 

4. <!--[endif]-->100­0С темпратуртай хар тугалга, хөнгөн цагаанын хайлшын нийт масс 150 г. Хайлшыг 150С темпратуртай, 230г масстай ус бүхий колориметрт хийхэд 200С темпратурт дулаан тэнцвэр тогтов. Колориметрийн дулаан багтаамж 42Ж/0С бол хайлшинд агуулагдах хар тугалга ба хөнгөн цагааны массуудыг ол? Сус=4200Ж/кг0С, Сх,ц=880 Ж/кг0С, Сх,т=4200Ж/кг0С /6 оноо/

 

<!--[if !supportLists]-->5. <!--[endif]-->Тэсэлгээний шатдаг утасны дагуу галын дөл 0,8 см/с, тогтмол хурдтайгаар тархана. Тэсрэх бодисоос 120 м зайд хүнд аюул учрахгүй. Тэсэлгээчин 4 м/с хурдтай гүйдэг бол аюулгүй зайд очтол бодис тэсрэхгүй байхын тулд шаттаг утсыг ямар урттай сонгож авах вэ? /3 оноо/

 

<!--[if !supportLists]-->6. <!--[endif]-->Зурагт үзүүлсэн чийдэнгүүд ямар холболттой байна вэ? Ерөнхий эсэргүүцэл ямар байх вэ?

физик

2010 оны 04-р сарын 11 Нийтэлсэн olziibvren

Физикийн хичээлийн тухай

бодлого бодох дүрэм

1. Бодлогын физик санааг гаргах

2. Товч бичиглэл хийх

3. Зураглал, схем гаргах

4. Үндсэн томъёог бичих

5. Туслах томъёог бичих

6. Үндсэн томъёонд туслах томъёог орлуулах

7. Томъёонд тоог орлуулж тооцоо хийх

8. Анализ, дүгнэлт гаргах

Физикийн хичээл судлаж эхлэх үе болон тооцоолох бодлого бодох үед энэ дүрмийг мөрдлөгө болговол хурдан хугацаанд, зөв бодож сурах ба физик сэтгэлгээ сайн төлөвших болно.

Физикийн  дулааны  бодлогыг  бодох арга зүй

Нэгдүгээрт: Бодлого юуны тухай өгүүлж байгааг танина. Юуны өмнө дулаан солилцож байгаа ямар ямар бие байна. Тэр нь ямар бодисоос тогтож байна. Ямар температурт байна.  Ямар агрегат төлөвт оршиж байгааг мэдэх хэрэгтэй. Мөн дулаан солилцооны үр дүнгийн талаар бодлогын нөхцөлд юу заасан байна.  Юуг олох тухай  өгүүлснийг мэдэх хэрэгтэй . Ингэснээр бодлогыг шийдэх чиг хандлага, баримжаа гарна.

Хоёрдугаарт: Баримжааныхаа дагуу бие тус бүрийн хувьд төлөв бүхэнд нь дулаан шилжилтийн томъёонуудыг тус тусад нь бичнэ. Тухайн биеийн энергийн өөрчлөлтийг бичихдээ эцсийн төлвийн энергээс эхний төлвийн энергийг хасна. Хэрэв энэ нь эерэг гарвал бие дулаан авсан гэсэн үг, сөрөг гарвал бие дулаан өгсөн гэсэн үг.

Гуравдугаарт: Дулаан шилжилтийн томъёонуудыг энерги хадгалагдах хуулиар холбоно. Тухайн бодлогод шаардлагатай бол өөр бусад хууль, графикуудыг хавсаруулан хэрэглэнэ. Дулааны процесс дахь энерги хадгалагдах хуулийн илэрхийллийг дулааны балансын тэгшитгэл гэж нэрлэдэг. Дулааны балансын тэгшитгэл нь битүү системийн нийт энерги ямарч процессын үед өөрчлөгдөхгүй тогтмол байна. Иймд энерги шинээр бий болохгүй, алга болохгүй, нэг биеэс нөгөөд, нэг хэлбэрээс нөгөө хэлбэрт шилжинэ гэсэн энерги хадгалагдах хуулийн нэгэн тохиолдол юм.

Дөрөвдүгээрт: Дулааны балансын тэгшитгэл болон бусад туслах тэгшитгэлүүдийг ашиглан бодлогын нөхцөлд өгсөн асуудлыг шийднэ.

Тавдугаарт: Өгсөн бодлогын нөхцлийг өөрчлөн өөрөө шинээр бодлого зохиож бодоорой. Ингэснээр та бүхний физик сэтгэлгээ хөгжиж, сурах арга барил чинь сайжирч, танин мэдэхүйн нууц руу орох эхлэл тавигдах болно шүү.

Та бүхнээс амжилт хүсье!

Физикийн багш Д.Оюунчимэг

erjkre rkr g

2010 оны 03-р сарын 22 Нийтэлсэн olziibvren
dfgh dfg dfhgd fgh d fhgklsdfgj